नवी दिल्ली : देशातील सर्वांत प्रतिष्ठेच्या आणि अत्यंत संवेदनशील समजल्या जाणाऱ्या ‘नीट‘ (NEET UG 2026) पुनर्रपरीक्षेच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने सुरक्षेच्या दृष्टीने एक अत्यंत मोठा आणि महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. आगामी ‘री-नीट’ (Re-NEET 2026) परीक्षेची गोपनीयता, निष्पक्षता आणि सुरक्षितता राखण्यासाठी देशभरात लोकप्रिय असलेल्या ‘टेलिग्राम’ (Telegram) या मेसेजिंग ॲपच्या सेवांवर तात्पुरते निर्बंध घालण्यात आले आहेत . सरकारचा हा आदेश देशात लागू करण्यात आला असून, आगामी २२ जून २०२६ पर्यंत हे निर्बंध कायम राहतील . येत्या २१ जून रोजी ही पुनर्रपरीक्षा देशभरातील विविध परीक्षा केंद्रांवर आयोजित केली जाणार आहे .
(Re-NEET 2026) गेल्या काही काळापासून टेलिग्राम प्लॅटफॉर्मचा वापर करून काही समाजकंटकांकडून परीक्षेबाबत संभ्रम आणि भीतीचे वातावरण निर्माण केले जात असल्याचे तपास यंत्रणांच्या निदर्शनास आले होते . विविध सुरक्षा यंत्रणा आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या गुप्तचर विभागाला मिळालेल्या माहितीनुसार, अनेक टेलिग्राम चॅनेल्सवर आगामी परीक्षेचे बनावट प्रश्नपत्रिका संच (Fake Question Papers), उत्तरतालिका आणि पेपर लीक झाल्याचे सांगणारे दिशाभूल करणारे दावे केले जात होते .
काही सायबर गुन्हेगार एडिट केलेले मेसेज (Edited Messages) आणि बनावट स्क्रीनशॉटचा (Manipulated Screenshots) वापर करून विद्यार्थी आणि पालकांमध्ये घबराट निर्माण करत होते, तसेच त्या बदल्यात आर्थिक फसवणूक करत असल्याचे तपासात समोर आले आहे . या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक हित लक्षात घेऊन आणि परीक्षेची विश्वासार्हता टिकवण्यासाठी केंद्र सरकारने हा कठोर निर्णय घेतला आहे .
माहिती तंत्रज्ञान (IT) कायद्यांतर्गत कारवाई
प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, माहिती तंत्रज्ञान कायदा (Information Technology Act) च्या योग्य तरतुदींचा वापर करून टेलिग्रामच्या सेवांवर हे तात्पुरते निर्बंध लादण्यात आले आहेत . परीक्षा (Re-NEET 2026) सुरू होण्यापूर्वीच्या अत्यंत संवेदनशील काळात कोणत्याही प्रकारची दिशाभूल करणारी आणि फसवणूक करणारी माहिती वाऱ्यासारखी पसरू नये, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे .
टेलिग्रामवरील चॅनेल्स आणि ग्रुप्सच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर डेटा झपाट्याने शेअर केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे अफवांचा प्रसार वेगाने होतो . या माहितीच्या प्रसारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठीच तात्पुरती बंदी घालण्यात आली आहे .
राष्ट्रीय परीक्षा संस्थेकडून (NTA) निर्णयाचे स्वागत
‘री-नीट’ (Re-NEET 2026) परीक्षेचे आयोजन करणाऱ्या राष्ट्रीय परीक्षा संस्थेने (National Testing Agency – NTA) केंद्र सरकारच्या या निर्णयाचे जाहीर स्वागत केले आहे . एनटीएच्या प्रवक्त्यांनी सांगितले की, “विद्यार्थ्यांना अफवांपासून वाचवण्यासाठी आणि परीक्षेसाठी अत्यंत सुरक्षित व पारदर्शक वातावरण निर्माण करण्यासाठी ही तात्पुरती बंदी अत्यंत गरजेची होती.”
एनटीएने पुन्हा एकदा सर्व परीक्षार्थी विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना आवाहन केले आहे की, सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या कोणत्याही अनधिकृत दाव्यांवर किंवा पेपर लीकच्या अफवांवर अजिबात विश्वास ठेवू नका . अधिकृत माहितीसाठी विद्यार्थ्यांनी केवळ आणि केवळ एनटीएच्या अधिकृत संकेतस्थळालाच भेट द्यावी .
तक्रारींसाठी विशेष पोर्टल सुरू
(Re-NEET 2026) या संपूर्ण कारवाईचा भाग म्हणून, एनटीएने एक विशेष रिपोर्टिंग पोर्टल (Dedicated Reporting Portal) देखील सुरू केले आहे . या पोर्टलच्या माध्यमातून विद्यार्थी, पालक किंवा नागरिक खालील प्रकारच्या संशयास्पद बाबींची थेट तक्रार नोंदवू शकतात:
टेलिग्राम किंवा इतर सोशल मीडियावर पेपरफुटीचे खोटे दावे करणारे मेसेज किंवा चॅनेल्स .
परीक्षेचे बनावट ओळखपत्र किंवा दुसऱ्याच्या नावावर परीक्षा देण्याचा प्रयत्न (Impersonation) .
कोणत्याही मध्यस्थाकडून किंवा चॅनेल कडून पैशांची मागणी करून गुण वाढवून देण्याचे मिळणारे आमिष .
सुरक्षा यंत्रणा आणि पोलीस दल हायअलर्टवर
२१ जून रोजी होणाऱ्या परीक्षेसाठी देशभरात अभूतपूर्व सुरक्षा व्यवस्था तैनात करण्यात आली आहे . इंटरनेटवरील संशयास्पद घडामोडींवर बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी सायबर क्राईम विभाग (Cyber Crime Units) आणि स्थानिक पोलीस दल यांच्यात थेट समन्वय प्रस्थापित करण्यात आला आहे . अफवा पसरवणाऱ्या किंवा परीक्षेच्या प्रक्रियेत अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीवर तात्काळ फौजदारी गुन्हे दाखल केले जातील आणि कडक कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असा सज्जड इशारा केंद्र सरकारने दिला आहे .
मूळ परीक्षा का झाली रद्द?
यापूर्वी आयोजित करण्यात आलेल्या मुख्य नीट युजी २०२६ (NEET UG 2026) परीक्षेत गैरप्रकार, पेपरफुटीचे आरोप आणि काही परीक्षा केंद्रांवरील अनियमितता उघडकीस आल्यानंतर देशभरात मोठा गदारोळ झाला होता . सर्वोच्च न्यायालयाच्या हस्तक्षेपानंतर आणि विद्यार्थ्यांच्या तीव्र आक्षेपानंतर केंद्र सरकारने ही मूळ परीक्षा रद्द करण्याचा निर्णय घेतला होता . संपूर्ण देशातील वैद्यकीय प्रवेश प्रक्रियेची विश्वासार्हता पुन्हा प्रस्थापित करण्यासाठी आता अत्यंत कडक आणि सुधारित सुरक्षा प्रोटोकॉलअंतर्गत ही पुनर्रपरीक्षा ((Re-NEET 2026) घेतली जात आहे .
या पार्श्वभूमीवर, परीक्षेच्या अवघ्या काही दिवस आधी टेलिग्रामवर घालण्यात आलेले हे निर्बंध सरकारच्या अत्यंत आक्रमक आणि गंभीर भूमिकेचे संकेत देत आहेत . विद्यार्थ्यांनी कोणत्याही भीतीला किंवा अफवांना बळी न पडता शांतचित्ताने परीक्षेची तयारी करावी, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे .
