पुणे : मधुमेहामुळे (Diabetes) होणाऱ्या डायबेटिक रेटिनोपॅथीच्या (Diabetic Retinopathy) उपचारांसाठी वारंवार डोळ्यात इंजेक्शन घेणाऱ्या रुग्णांना दिलासा देऊ शकणारे आयुर्वेदप्रेरित संशोधन पुण्यात करण्यात आले आहे. रसायनी बायोलॉजिक्सने विकसित केलेल्या ‘तिमिरेक्स-आर’ Timirex-R या नॅनोतंत्रज्ञानाधारित, तोंडावाटे घेण्याच्या उपचारपद्धतीवरील संशोधनाची अमेरिकेतील प्रतिष्ठित असोसिएशन फॉर रिसर्च इन व्हिजन अँड ऑप्थॅल्मोलॉजी (एआरव्हीओ) २०२६ परिषदेसाठी निवड झाली.
(Diabetic Retinopathy) अमेरिकेतील डेन्व्हर येथे झालेल्या या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत जगभरातील सुमारे ११ हजार नेत्रतज्ज्ञ आणि संशोधक सहभागी झाले होते. भारताच्या पारंपरिक वैद्यकशास्त्राचे प्रतिनिधित्व करत संशोधन सादर करणारे डॉ. योगेश बेंडाळे हे या परिषदेत एकमेव संशोधक ठरल्याची माहिती संशोधन संस्थेने दिली.
पुण्यातील रसायु आयुर्वेद क्लिनिकमध्ये अभ्यास
‘तिमिरेक्स-आर’ Timirex-R वरील हा अभ्यास पुण्यातील रसायु आयुर्वेद क्लिनिकमध्ये करण्यात आला. संशोधन पथकामध्ये डॉ. योगेश बेंडाळे (Dr. Yogesh Bendale) यांच्यासह डॉ. अविनाश कदम, डॉ. केतकी जगताप आणि डॉ. प्राजक्ता पोटे यांचा सहभाग होता.
या अभ्यासात पूर्वी अनेक वेळा डोळ्यात इंजेक्शन घेऊनही अपेक्षित सुधारणा न झालेल्या डायबेटिक रेटिनोपॅथीच्या (Diabetic Retinopathy) रुग्णांचा समावेश करण्यात आला होता. उपचारानंतर रुग्णांच्या डोळ्यांची ऑप्टिकल कोहेरन्स टोमोग्राफी (ओसीटी) तपासणी करण्यात आली. या तपासणीत रेटिनावरील सूज कमी झाल्याचे आणि डोळ्यांच्या अंतर्गत रचनेत अनुकूल बदल दिसून आल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे.
९० टक्के रुग्णांबाबत महत्त्वाचा दावा
(Diabetic Retinopathy) संशोधकांच्या म्हणण्यानुसार, अभ्यासाच्या निरीक्षण कालावधीत सुमारे ९० टक्के रुग्णांना पुन्हा डोळ्यात इंजेक्शन घेण्याची गरज भासली नाही. उपचारादरम्यान कोणतेही गंभीर दुष्परिणाम आढळले नसल्याचाही दावा करण्यात आला आहे.
मात्र, हे निष्कर्ष संबंधित अभ्यासापुरते मर्यादित आहेत. ही उपचारपद्धती डोळ्यातील इंजेक्शनला सर्व रुग्णांसाठी सिद्ध पर्याय आहे, असा निष्कर्ष काढण्यासाठी मोठ्या संख्येतील रुग्णांवर नियंत्रित वैद्यकीय चाचण्या, स्वतंत्र पडताळणी आणि नियामक मान्यता आवश्यक असेल. त्यामुळे रुग्णांनी नेत्रतज्ज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय सुरू असलेले इंजेक्शन किंवा इतर उपचार थांबवू नयेत.
डायबेटिक रेटिनोपॅथीचा वाढता धोका
डायबेटिक रेटिनोपॅथी (Diabetic Retinopathy) हे मधुमेहामुळे उद्भवणाऱ्या गंभीर नेत्रविकारांपैकी एक आहे. रक्तातील साखरेचे प्रमाण दीर्घकाळ अनियंत्रित राहिल्यास रेटिनातील सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांचे नुकसान होऊ शकते. वेळेवर निदान आणि उपचार न झाल्यास दृष्टी कमी होण्याबरोबरच अंधत्वाचाही धोका निर्माण होतो.
भारतामध्ये १० कोटींहून अधिक नागरिक मधुमेहाने ग्रस्त असल्याचे विविध अहवालांतून समोर आले आहे. यातील अनेक रुग्णांना पुढील काळात डोळ्यांशी संबंधित गुंतागुंत होण्याची शक्यता असते. काही रुग्णांना दृष्टी टिकवण्यासाठी वारंवार डोळ्यात इंजेक्शन घ्यावे लागते. त्यामुळे वेदना, मानसिक ताण, उपचारांसाठी लागणारा वेळ आणि आर्थिक खर्चाचा भार सहन करावा लागतो.
आंतरराष्ट्रीय पेटंट संरक्षण
रसायनी बायोलॉजिक्सच्या माहितीनुसार, ‘तिमिरेक्स-आर’ उपचारपद्धतीला (Diabetic Retinopathy) अमेरिका आणि इतर देशांमध्ये आंतरराष्ट्रीय पेटंट संरक्षण मिळाले आहे. एआरव्हीओ परिषदेत संशोधनाची निवड होणे हा महत्त्वाचा टप्पा असला, तरी परिषदेत शोधनिबंध स्वीकारला जाणे म्हणजे उपचाराची परिणामकारकता अंतिमतः प्रमाणित होणे नव्हे.
डॉ. योगेश बेंडाळे (Dr. Yogesh Bendale) म्हणाले, “आयुर्वेद हे केवळ परंपरागत ज्ञान नसून आधुनिक विज्ञानाच्या कसोटीवर तपासता येणारी उपचारव्यवस्था आहे. हे संशोधन भविष्यात मधुमेहामुळे दृष्टी गमावण्याचा धोका (Diabetic Retinopathy) असलेल्या रुग्णांसाठी आशादायी ठरू शकते.”
आयुर्वेद, नॅनोतंत्रज्ञान आणि आधुनिक नेत्रतपासणी यांचा समन्वय साधणारे हे पुण्यातील संशोधन पुढील व्यापक वैद्यकीय चाचण्यांमध्ये कितपत यशस्वी ठरते, याकडे आता वैद्यकीय क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
