पुणे: पुणे शहरातील जलप्रदूषण रोखण्यासाठी आणि तलावांसह नद्यांचे सौंदर्य व जलीय पर्यावरण टिकवून ठेवण्यासाठी पुणे महानगरपालिकेने एक मोठे आणि अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. शहरातील जलाशयांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पसरणाऱ्या जलपर्णीच्या समस्येवर कायमस्वरूपी मात करण्यासाठी महापालिकेने आंबेगाव येथील जांभूळवाडी तलावात अत्याधुनिक फ्लोटिंग स्पायडर मशीनची (Floating Spider Machine) म्हणजेच पाण्यात तरंगणाऱ्या विशेष यंत्राची पहिली यशस्वी चाचणी घेतली आहे. या आधुनिक आणि स्वयंचलित तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे शहरातील जलस्रोत स्वच्छ ठेवणे आता अधिक सोपे, प्रभावी आणि जलद होणार आहे.
(Floating Spider Machine) पुण्यातील विविध तलाव आणि नद्यांमध्ये जलकुंभी म्हणजेच जलपर्णीचा वेगाने होणारा फैलाव ही मागील अनेक वर्षांपासून प्रशासन आणि नागरिकांसाठी एक मोठी डोकेदुखी ठरली आहे.
जलपर्णीच्या बेसुमार वाढीमुळे पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह पूर्णपणे खंडित होतो. यामुळे पाण्यातील विरघळलेल्या प्राणवायूचे प्रमाण कमालीचे घटते, ज्याचा थेट परिणाम मासे आणि इतर जलीय जीवांवर होतो व जलपरिसंस्थेला मोठा धोका निर्माण होतो.
याशिवाय, साचलेल्या संथ पाण्यात जलपर्णीमुळे डासांची मोठ्या प्रमाणावर पैदास होते. परिसरात पसरणारी दुर्गंधी आणि साचलेले दूषित पाणी यामुळे स्थानिक रहिवाशांच्या आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण झाला आहे. दरवर्षी उन्हाळ्यात आणि हिवाळ्यानंतर या समस्येची तीव्रता अधिक वाढते, ज्यामुळे नागरिकांना नाहक त्रास सहन करावा लागतो.
पारंपरिक पद्धतींना अत्याधुनिक यंत्राचा पर्याय
यापूर्वी पुणे महानगरपालिकेकडून जलपर्णी काढण्यासाठी मानवी श्रमाचा किंवा साध्या बोटींचा वापर केला जात होता, जी अत्यंत संथ आणि वेळखाऊ प्रक्रिया होती. अनेकदा ही जलपर्णी वरवर कापली जात असल्याने काही दिवसांतच ती पुन्हा वेगाने उगवत असे. या मर्यादांवर मात करण्यासाठी महापालिकेने आता थेट अत्याधुनिक फ्लोटिंग स्पायडर मशीनचा (Floating Spider Machine) पर्याय निवडला आहे.
हे यंत्र (Floating Spider Machine) पाण्यावर सहजतेने तरंगणारे असून, त्याची रचना विशेष पद्धतीची आहे. हे यंत्र जलाशयांच्या अत्यंत खोल, चिखलमय आणि अरुंद भागांमध्येही सहजतेने पोहोचू शकते, जिथे सामान्य जहाजे किंवा मशिन्स जाऊ शकत नाहीत. हे यंत्र पाण्याचा कचरा आणि जलपर्णी केवळ कापून काढत नाही, तर ती मुळासकट उपटून पाण्याच्या पृष्ठभागावरून पूर्णपणे बाहेर काढते. मुळासकट जलपर्णी काढल्यामुळे तिच्या जलद पुनर्निर्मितीला मोठ्या प्रमाणात आळा बसणार आहे.
महापौर मंजुषा नागपुरे यांनी केली प्रत्यक्ष पहाणी
या अत्याधुनिक यंत्राच्या (Floating Spider Machine) चाचणी प्रसंगी पुण्याच्या महापौर मंजुषा नागपुरे यांनी स्वतः जांभूळवाडी तलावाला भेट देऊन यंत्राच्या प्रत्यक्ष कामाचे बारकाईने निरीक्षण केले व तांत्रिक बाजू समजून घेतल्या.
या वेळी बोलताना महापौर म्हणाल्या, “शहरातील नैसर्गिक जलस्रोतांचे जतन व पुनरुद्धार करणे ही पुणे महानगरपालिकेची नेहमीच सर्वोच्च प्राथमिकता राहिली आहे. पारंपरिक पद्धतींपेक्षा हे नवीन तंत्रज्ञान अधिक व्यवस्थित, वैज्ञानिक आणि कमालीचे प्रभावी आहे. या आधुनिक यंत्रामुळे (Floating Spider Machine) जलाशयांच्या स्वच्छतेची कामे अतिशय कमी वेळात आणि अचूकपणे पूर्ण होतील. आगामी काळात शहरातील इतर सर्व तलाव आणि नद्यांमध्ये अशाच प्रकारे आधुनिक उपकरणांच्या साहाय्याने नियमित स्वच्छता मोहीम राबवण्यात येईल.”
वरिष्ठ अधिकारी आणि लोकप्रतिनिधींची उपस्थिती
या चाचणीच्या वेळी (Floating Spider Machine) महापालिकेचे अतिरिक्त आयुक्त प्रजित नायर, वरिष्ठ नगरसेवक संदीप बेलदरे, राजेश ठाकूर देसाई, संतोष लांडगे यांच्यासह महापालिकेचे वरिष्ठ तांत्रिक अधिकारी आणि पर्यावरण विभागाचे कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. या सर्व लोकप्रतिनिधींनी आणि अधिकाऱ्यांनी जांभूळवाडी तलावातील जलपर्णी काढण्याच्या या अत्याधुनिक प्रक्रियेबद्दल समाधान व्यक्त केले व स्वच्छ पुणे मोहिमेला अधिक गती देण्याचे आश्वासन दिले.
स्वच्छ पुण्यासाठी महापालिकेचा भविष्यातील कृती आराखडा
(Floating Spider Machine) या यशस्वी चाचणीमुळे पुणे महापालिकेचे नियोजन अधिक मजबूत झाले आहे. या अत्याधुनिक यंत्राच्या माध्यमातून शहरातील मुळा-मुठा नदीसह कात्रज, पाषाण आणि जांभूळवाडी तलावांमधील गाळ उपसणे आणि जलपर्णी नियमितपणे काढण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. यामुळे पाण्याच्या गुणवत्तेत लक्षणीय सुधारणा होईल आणि जलीय जैवविविधतेचे रक्षण होईल.
पुणे महापालिकेचे हे आधुनिक पाऊल केवळ जलस्रोतांना पुनरुज्जीवित करणार नाही, तर पुणेकरांना डास आणि दुर्गंधीच्या त्रासातून कायमचा दिलासा देईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
