पुणे: (Cardiac Laser Therapy) आजच्या धावपळीच्या आणि तणावपूर्ण जीवनशैलीत हृदयविकाराचे प्रमाण चिंताजनकरीत्या वाढत आहे. एकेकाळी वृद्धापकाळाचा आजार समजला जाणारा हृदयविकार आता तरुण वर्गालाही वेगाने आपल्या विळख्यात घेत आहे. हृदयविकाराचा झटका आल्यानंतर रुग्णांचे प्राण वाचवण्यासाठी अँजिओप्लास्टी (Angioplasty) ही अत्यंत प्रभावी आणि सर्रास वापरली जाणारी उपचारपद्धती आहे. यामुळे अनेकांना नवसंजीवनी मिळते आणि त्यांचे आयुष्य वाढते. मात्र, काही रुग्णांमध्ये अँजिओप्लास्टीनंतर काही वर्षांनी पुन्हा त्याच रक्तवाहिनीत किंवा आधी बसवलेल्या स्टेंटमध्ये (Stent) अडथळा निर्माण होण्याचा धोका असतो. अशा अत्यंत गुंतागुंतीच्या आणि आव्हानात्मक परिस्थितीत ‘कार्डिअॅक लेझर थेरपी’ (Cardiac Laser Therapy) ही अत्याधुनिक उपचारपद्धती रुग्णांसाठी आणि विशेषतः तरुणांसाठी अत्यंत उपयुक्त व वरदान ठरत आहे.
(Cardiac Laser Therapy) अँजिओप्लास्टीनंतर बहुतांश रुग्णांचे जीवन सामान्य होते, परंतु काही वर्षांनंतर काही विशिष्ट कारणांमुळे पुन्हा अडथळा (Re-blockage) निर्माण होऊ शकतो. यामध्ये प्रामुख्याने आधी बसवलेला स्टेंट अरुंद होणे (In-stent restenosis) किंवा धमन्यांमध्ये कॅल्शियम साठून त्या कठीण होणे यांसारख्या गुंतागुंतीचा समावेश असतो.
जेव्हा रक्तवाहिन्यांमध्ये कठीण कॅल्शियमचे थर जमा होतात, तेव्हा पारंपरिक फुगा फुगवून (Balloon Angioplasty) किंवा नवीन स्टेंट बसवून हा अडथळा दूर करणे कठीण जाते.
अशा वेळी रुग्णांसमोर पुन्हा नवीन स्टेंट बसवणे किंवा थेट बायपास शस्त्रक्रिया (Bypass Surgery) करणे, हेच दोन पारंपरिक पर्याय शिल्लक राहतात. परंतु, पुनरावृत्ती होणाऱ्या या शस्त्रक्रिया रुग्णासाठी शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या अत्यंत आव्हानात्मक असतात. यावर प्रगत वैद्यकीय विज्ञानाने ‘कार्डिअॅक लेझर थेरपी’ (Cardiac Laser Therapy) च्या रूपाने एक प्रभावी मार्ग शोधला आहे.
अशी कार्य करते अत्याधुनिक ‘कार्डिअॅक लेझर थेरपी
कार्डिअॅक लेझर थेरपी (Cardiac Laser Therapy) ही हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांमधील कठीण आणि गुंतागुंतीचा अडथळा दूर करण्यासाठी वापरली जाणारी अत्यंत अत्याधुनिक उपचारपद्धती आहे. या तंत्रज्ञानामध्ये एका अत्यंत बारीक कॅथेटरच्या साहाय्याने रक्तवाहिनीतून थेट अडथळा असलेल्या ठिकाणी पोहोचले जाते. तिथून अत्यंत नियंत्रित स्वरूपातील ‘अल्ट्राव्हायोलेट लेझर किरणांचा’ (UV Laser Rays) मारा केला जातो. हे लेझर किरण धमन्यांमधील कठीण झालेले कॅल्शियम, रक्ताच्या गुठळ्या (Blood Clots) आणि स्टेंटच्या आत वाढलेली अनावश्यक उती (Tissue) सूक्ष्म पातळीवर थेट बाष्पीभवन करून नष्ट करतात.
या प्रक्रियेमुळे (Cardiac Laser Therapy) रक्तवाहिनी पुन्हा मोकळी होते आणि तिथला रक्तप्रवाह पूर्ववत सुधारतो. ही पद्धती कठीण झालेल्या अडथळ्यांसाठी अत्यंत सुरक्षित आणि अचूक मानली जाते, ज्यामुळे रक्तवाहिनीला इजा न होता गुळगुळीत मार्ग तयार होतो.
ही उपचारपद्धती कोणासाठी फायदेशीर ठरते?
हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, ही थेरपी (Cardiac Laser Therapy) सर्वच रुग्णांसाठी नसली तरी काही विशिष्ट निवडक रुग्णांमध्ये ती अत्यंत गुणकारी ठरते:
१. पूर्वी बसवलेल्या स्टेंटमध्ये पुन्हा अडथळा निर्माण झाल्यास: स्टेंटच्या आत पुन्हा चरबी किंवा पेशींची वाढ झाल्यामुळे रक्तप्रवाह रोखला गेल्यास.
२. स्टेंटमध्ये रक्ताची गुठळी अडकल्यास: स्टेंटमध्ये अचानक रक्ताची गाठ तयार होऊन गंभीर परिस्थिती उद्भवल्यास.
३. धमन्यांमध्ये कठीण कॅल्शिअम अडकल्यास: रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींवर कठीण कॅल्शियम जमा झाल्यामुळे सामान्य फुग्याने अडथळा दूर करणे अशक्य झाल्यास.
४. पारंपरिक अँजिओप्लास्टी प्रभावी ठरत नसल्यास: जेव्हा नेहमीच्या पद्धतीने उपचार करणे कठीण किंवा अपुरे ठरते.
५. बायपास शस्त्रक्रियेचा धोका जास्त असलेले वृद्ध रुग्ण: ज्या रुग्णांचे वय जास्त आहे आणि इतर शारीरिक व्याधींमुळे त्यांच्यावर बायपास शस्त्रक्रिया करणे अत्यंत जोखमीचे असते, अशा रुग्णांसाठी हा उत्तम पर्याय ठरतो.
स्टेंटला पर्याय नाही, पण महत्त्वाचे साधन!
“कार्डिअॅक लेझर थेरपी (Cardiac Laser Therapy) ही एक प्रगत उपचारपद्धती असून त्याचे चार प्रकार आहेत. यापैकी रुग्णासाठी कोणती उपचारपद्धती वापरायची, याचे काही विशिष्ट निकष असून त्याचा अंतिम निर्णय हृदयरोगतज्ज्ञ घेतात. मात्र, रुग्णांनी हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे की, ही उपचारपद्धती स्टेंटला पर्याय नाही. स्टेंट किंवा रक्तवाहिनीतील अडथळा नेमका कसा आहे, त्यावरच हे उपचार ठरवले जातात. हे एक नवीन तंत्रज्ञान असलेले अत्यंत उपयुक्त साधन आहे,” असे मत सुप्रसिद्ध हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. हेमंत कोकणे यांनी व्यक्त केले आहे.
रुग्णांना मिळणारे थेट फायदे आणि सुटका
कार्डिअॅक लेझर थेरपीमुळे (Cardiac Laser Therapy) रुग्णांना अतिरिक्त स्टेंट बसवण्याचा किंवा थेट मोठ्या बायपास शस्त्रक्रियेचा धोका आणि मानसिक ताण टाळता येतो. या उपचारानंतर रक्तप्रवाह त्वरित सुधारतो, ज्यामुळे छातीत दुखणे किंवा धाप लागणे यांसारख्या लक्षणांपासून रुग्णाला लगेच आराम मिळतो.
ही प्रक्रिया सूक्ष्म पातळीवर केली जात असल्याने रुग्णाच्या शरीरावर मोठा घाव करावा लागत नाही. परिणामी, रुग्ण अत्यंत वेगाने बरा होऊन अवघ्या काही दिवसांतच आपल्या दैनंदिन कामात व्यस्त होऊ शकतो. विशेषतः निकामी झालेले स्टेंट, वारंवार निर्माण होणारे अडथळे आणि कॅल्शियमयुक्त रक्तवाहिन्यांच्या उपचारांसाठी हे तंत्रज्ञान आजच्या काळात संजीवनी ठरत आहे.
तरुणांमधील हृदयविकाराचे प्रमाण रोखण्यासाठी सकस आहार आणि निरोगी जीवनशैली अत्यंत महत्त्वाची असली, तरीही आधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या या नवनवीन शोधांमुळे हृदयविकाराने त्रस्त असलेल्या रुग्णांना नक्कीच एक नवी आशा आणि निरोगी आयुष्याची हमी मिळत आहे.
