पुणे: पुणे शहरातील वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या बालभारती ते पौडफाटा Balbharti-Paud Phata Road या विकास आराखड्यातील (DP) रस्त्याबाबत पुणे महानगरपालिकेने Pune Municipal Corporation (PMC) एक मोठे पाऊल उचलले आहे. या वादग्रस्त ठरलेल्या प्रकल्पाला अखेर पर्यावरणीय मंजुरी (Environmental Clearance) मिळविण्याच्या दृष्टीने प्रशासकीय हालचालींना वेग आला आहे. या प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेले ‘ईसी’ (EC) प्रमाणपत्र मिळविण्यासाठी सल्लागार नियुक्त करण्याच्या प्रस्तावाला स्थायी समितीने अधिकृत मान्यता दिली असून, यामुळे रखडलेल्या प्रकल्पाला नव्याने गती मिळणार असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
Balbharti-Paud Phata Road पुणे महानगरपालिकेच्या Pune Municipal Corporation (PMC) स्थायी समितीचे अध्यक्ष श्रीनाथ भिमाले यांनी या निर्णयाबाबत सविस्तर माहिती दिली. बालभारती ते पौडफाटा रस्त्याच्या कामासाठी पर्यावरणीय परवानगी मिळविणे ही तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाची प्रक्रिया आहे.
त्यासाठी सल्लागार नेमण्याचा प्रस्ताव प्रशासनाने ठेवला होता. या कामासाठी एकूण १ कोटी ५१ लाख रुपयांच्या खर्चाला स्थायी समितीने मंजुरी दिली आहे. विशेष म्हणजे, या प्रकल्पासाठी महापालिकेच्या अंदाजपत्रकात सुमारे दोन कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती, त्यापैकी १ कोटी ५१ लाख रुपये या सर्वेक्षणासाठी खर्च केले जाणार आहेत.
चार ऋतूंमधील सर्वेक्षणाचे महत्त्व
या प्रकल्पाचा Balbharti-Paud Phata Road पर्यावरणावर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी केवळ एक-दोन महिन्यांचा अभ्यास पुरेसा नाही. त्यामुळेच सल्लागार कंपनीच्या माध्यमातून आगामी चार ऋतूंमध्ये (४ सिझन) या भागाचे सविस्तर सर्वेक्षण केले जाणार आहे. प्रत्येक ऋतूत पर्यावरणात होणारे बदल, जैवविविधता आणि जमिनीचा पोत या सर्वांचा अभ्यास करून एक सर्वसमावेशक अहवाल तयार केला जाईल. या चारही टप्प्यांनुसारच संबंधित कंपनीला टप्प्याटप्प्याने मानधन दिले जाणार असल्याचे श्रीनाथ भिमाले यांनी स्पष्ट केले आहे. या अहवालाच्या आधारावरच पुढील पर्यावरणीय परवानग्या अवलंबून असतील.
सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्देश आणि कायदेशीर पेच
बालभारती-पौडफाटा हा रस्ता Balbharti-Paud Phata Road टेकडीवरून जाणार असल्याने पर्यावरणप्रेमींनी याला सुरुवातीपासूनच विरोध केला होता. हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचले होते. सर्वोच्च न्यायालयाने या संदर्भात एक समिती गठीत केली असून, पर्यावरणाचा विचार करूनच प्रकल्पाबाबत निर्णय घेण्याचे निर्देश दिले होते. प्रकल्पासाठी पर्यावरणीय मंजुरी घेणे बंधनकारक असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. तसेच, राज्य पर्यावरण परिणाम मूल्यांकन समितीने (SEIAC) या प्रकरणी सुनावणी घेऊन योग्य तो निर्णय घ्यावा, असे निर्देश असल्याने महापालिकेने Pune Municipal Corporation (PMC) आता सल्लागार नेमून ही प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे ठरवले आहे.
निविदा प्रक्रिया आणि पात्र कंपनी
Balbharti-Paud Phata Road या कामासाठी सल्लागार नेमण्याची प्रक्रिया तितकी सोपी नव्हती. महापालिकेच्या Pune Municipal Corporation (PMC) पथ विभागाने मागील वर्षी या कामासाठी निविदा प्रक्रिया राबविली होती. मात्र, पहिल्या प्रयत्नात अपेक्षित प्रतिसाद मिळाला नाही. त्यामुळे प्रशासनाला फेरनिविदा काढावी लागली. या दुसऱ्या प्रक्रियेत ‘आदित्य एन्व्हायरोमेंटल सर्व्हिसेस प्रा. लि.’ ही एकमेव कंपनी पात्र ठरली. तांत्रिक आणि आर्थिक निकषांची पूर्तता केल्याने अखेर याच कंपनीची सल्लागार म्हणून निवड करण्यात आली असून, स्थायी समितीनेही त्यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब केले आहे.
रस्त्याचे स्वरूप आणि भविष्यातील नियोजन
विकास आराखड्यानुसार, बालभारती ते पौडफाटा हा रस्ता Balbharti-Paud Phata Road सुमारे ३० मीटर रुंदीचा प्रस्तावित आहे. हा मार्ग उन्नत (Elevated) स्वरूपात विकसित करण्याचा विचारही महापालिकेने केला होता, जेणेकरून टेकडीच्या मूळ स्वरूपाला कमीत कमी धक्का लागेल. कोथरूड आणि विधी महाविद्यालय रस्ता (Law College Road) या भागातील वाहतूक कोंडी सोडवण्यासाठी हा रस्ता अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. मात्र, आता सल्लागाराचा अहवाल आणि त्यानंतर मिळणारी पर्यावरणीय मंजुरी यावरच या रस्त्याचे अंतिम भवितव्य अवलंबून असणार आहे.
पर्यावरण आणि विकास यांचा समतोल
पुणे शहराचा विस्तार होत असताना विकास आणि पर्यावरण यांचा समतोल राखणे हे महापालिकेसमोर Pune Municipal Corporation (PMC) मोठे आव्हान आहे. बालभारती रस्त्यावरून शहरात मोठे वादंग निर्माण झाले असले तरी, कायदेशीर मार्गाने आणि शास्त्रीय सर्वेक्षणाद्वारे यावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न महापालिका करत आहे. आता सल्लागार कंपनी किती कालावधीत आपला अहवाल सादर करते आणि त्याला राज्य पर्यावरण समितीकडून कधी हिरवा कंदील मिळतो, याकडे पुणेकरांचे लक्ष लागले आहे.
पुढील पाऊल: सल्लागार कंपनीकडून लवकरच प्राथमिक सर्वेक्षणाला सुरुवात होईल, ज्यामध्ये परिसरातील वृक्षांची गणना आणि मातीचे परीक्षण केले जाणार आहे.
